Lojistik, gümrük ve yapay zekâ terimler sözlüğü

Bu sözlük nasıl kullanılır?

Terimler alfabetik değil, konu akışına göre sıralanmıştır: önce sistemler, sonra belgeler, sonra gümrük, sonra yapay zekâ. Bir terimin ayrıntısı bir rehberde varsa bağlantısı verilmiştir.

Terimler

TMS (taşıma yönetim sistemi)

Seferi, aracı, şoförü ve taşıma evrakını planlayıp izleyen yazılım. Bkz. yapay zekâ destekli TMS.

WMS (depo yönetim sistemi)

Deponun yer hiyerarşisini, giriş ve çıkışını, sayımını ve rampa işlerini kayıt altında tutan yazılım. Bkz. yapay zekâ destekli WMS.

ETA (tahmini varış saati)

Aracın bir durağa ne zaman varacağının tahmini. Kamyonda yasal sürüş süreleri hesaba katılmalıdır. Bkz. takograf kurallarıyla ETA.

Takograf

Aracın ve şoförün sürüş, mola ve dinlenme sürelerini kaydeden cihaz.

561/2006 sayılı Tüzük

AB’de karayolu şoförlerinin sürüş ve dinlenme sürelerini belirleyen tüzük.

Kabotaj

Bir ülkede kayıtlı taşıyıcının başka bir ülkenin iç pazarında taşıma yapması; yabancı taşıyıcı için sayı ve süre sınırlarına tabidir.

CMR

Uluslararası karayolu taşımasında taşıma sözleşmesini ve malın teslim alındığını gösteren belge; 1956 tarihli CMR Sözleşmesi’ne dayanır.

e-CMR

CMR taşıma senedinin elektronik biçimi. Bkz. e-CMR nedir.

eFTI

AB’de yetkili makamların yük taşıma bilgisini sertifikalı elektronik platformlardan kabul etmesini düzenleyen 2020/1056 sayılı Tüzük. Bkz. eFTI nedir.

Gümrük müşaviri

Başkaları adına gümrük beyanı veren, lisanslı meslek mensubu. Yazılım müşavirlik yapmaz.

Beyan sahibi

Beyanı kendi adına veren ya da onun adına verilmesini sağlayan kişi veya firma.

GTİP

Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu; malın tarife sınıfını gösteren kod. Yapay zekâ bir GTİP önerebilir, kararı insan verir.

MRN

Hareket Referans Numarası; bir beyan ya da transit hareketini tanımlayan numara. Süre takibi bu numaraya bağlanır.

T1

Gümrük vergileri ödenmeden, gümrük gözetiminde yapılan dış transit işleminin türü; süreleri vardır.

NCTS

AB ve ortak transit ülkelerinde kullanılan, transit beyanlarının elektronik olarak yürütüldüğü sistem.

BİLGE

Türkiye’de gümrük beyanlarının yürütüldüğü bilgisayarlı gümrük sistemi.

Antrepo

Gümrük vergisi ödenmemiş malın gümrük denetimi altında tutulduğu depo. Her kalemin MRN’si, statüsü ve süre sayacı bulunur.

VAS (katma değerli hizmet)

Depoda etiketleme, paketleme gibi saklamanın ötesindeki hizmetler.

Rampa

Araçların yük aldığı ya da bıraktığı deponun yükleme kapısı; rampa takvimi araç sıralamasını planlar.

Dört göz kuralı

Yüksek etkili bir adımın yalnız iki ayrı kişinin onayıyla yapılması.

Yapay zekâ ajanı

Belge okuma gibi sınırlı bir işi yapıp çıktısını insan onayına sunan yazılım. Kendi başına karar vermez.

AI-native (yapay zekâ yerlisi)

Süreci baştan yapay zekâ taslağı ve insan onayı akışıyla kuran firma. Bkz. dönüşüm yol haritası.

On-prem

Yazılımın ve modelin firmanın kendi odasındaki sunucuda çalışması. Bkz. yerinde GPU mu, ayrılmış sunucu mu.

GEO (üretken motor optimizasyonu)

İçeriğin yapay zekâ cevap motorlarında alıntılanabilir olması için net tanım, kaynak ve yapılandırılmış veriyle yazılması.

KVKK / GDPR

Sırasıyla Türkiye’de 6698 sayılı Kanun ve AB’de 2016/679 sayılı Tüzük; kişisel verinin korunmasını düzenler. Bkz. veri güvenliği.